Cyclohexane: Ekizimbulukusa mu makolero n’ebintu ebisookerwako eby’eddagala okusobola okukola obulungi
Ennimiro Ennene ez’Okukozesa
Mu makolero g’eddagala, cyclohexane kizimbulukusa ekitera okukozesebwa ekisobola okusaanuusa obulungi ebirungo eby’enjawulo eby’obutonde, gamba nga resins, waxes, oils, ne rubber. Kitera okukozesebwa mu kukola emipiira egy’obutonde, ebiwuzi ebikoleddwa mu butonde, n’ebintu ebikolebwa mu buveera okuyamba okusaasaanya n’okusaanuusa ebirungo ebikola, okutumbula obulungi bw’okukola. Okugatta ku ekyo, cyclohexane ekozesebwa ng’ekirungo ekiggyamu okwawula n’okulongoosa ebirungo ebiramu naddala mu ddagala eddungi n’eddagala.
Mu makolero g’ebizigo ne yinki, cyclohexane ekozesebwa ng’ekizimbulukusa ekitali kya bulabe eri obutonde olw’okusaanuuka obulungi n’okukyukakyuka. Kisobola okusaanuusa amangu ebitundu bya resin mu bizigo ne yinki, era omutindo gwakyo ogw’okufuumuuka ogw’ekigero guyamba okukola ekizigo ekifaanagana, okukendeeza ku bisigalira by’ekizimbulukusa. Obutwa obutono obwa cyclohexane bugifuula okutuukana n’amateeka amakakali agakwata ku butonde bw’ensi, ekigifuula ekifo ekirungi eky’okulondamu ekizimbulukusa ekya kiragala.
Mu by’akawoowo n’emmere, akawoowo akalinga aka ether aka cyclohexane kamufuula ekitundu ekikulu eky’akawoowo. Kitera okukozesebwa okutabula amafuta amakulu, gamba nga citrus, mint, n’akawoowo k’ebimuli, nga gasiigibwa nnyo mu buwoowo, mu by’okwewunda, n’ebiwoomerera emmere. Okugatta ku ekyo, cyclohexane asobola okukozesebwa ng’eky’okwongera ku mmere mu kukola ssweeta, ebyokunywa n’ebintu ebifumbibwa, n’ayongera akawoowo ak’obutonde mu bintu.
Mu by’eddagala, cyclohexane asobola okukozesebwa ng’ekizimbulukusa n’ekiggyamu. Kisobola bulungi okusaanuusa ebirungo ebiri wakati w’eddagala ery’obutonde, ne kyanguyiza enkola z’eddagala eziddirira n’enkola z’okulongoosa. Okugatta ku ekyo, cyclohexane asobola okukozesebwa mu kutegeka ebirungo by’eddagala, gamba ng’ebizigo, ebizigo, n’ebizigo, okuyamba eddagala okusaasaana n’okunyigibwa obulungi.
Mu makolero ga polimeeri, cyclohexane kintu kikulu nnyo mu kukola nayirooni (polyamide). Kikyusibwa ne kifuuka cyclohexanol okuyita mu catalytic hydrogenation, oluvannyuma ne kyongera okukyusibwa ne kifuuka adipic acid ne caprolactam. Ebirungo bino bye bikulu ebiyitibwa monomers mu kukola nayirooni 6 ne nayirooni 66. Nayirooni ekozesebwa nnyo mu makolero g’engoye, mmotoka, ebyuma, n’ebyuma olw’amaanyi gaayo amangi, okugumira okwambala, n’okugumira ebbugumu.
Mu makolero g’ebizigo ne yinki, cyclohexane ekozesebwa ng’ekizimbulukusa ekitali kya bulabe eri obutonde olw’okusaanuuka obulungi n’okukyukakyuka. Kisobola okusaanuusa amangu ebitundu bya resin mu bizigo ne yinki, era omutindo gwakyo ogw’okufuumuuka ogw’ekigero guyamba okukola ekizigo ekifaanagana, okukendeeza ku bisigalira by’ekizimbulukusa. Obutwa obutono obwa cyclohexane bugifuula okutuukana n’amateeka amakakali agakwata ku butonde bw’ensi, ekigifuula ekifo ekirungi eky’okulondamu ekizimbulukusa ekya kiragala.
Mu by’akawoowo n’emmere, akawoowo akalinga aka ether aka cyclohexane kamufuula ekitundu ekikulu eky’akawoowo. Kitera okukozesebwa okutabula amafuta amakulu, gamba nga citrus, mint, n’akawoowo k’ebimuli, nga gasiigibwa nnyo mu buwoowo, mu by’okwewunda, n’ebiwoomerera emmere. Okugatta ku ekyo, cyclohexane asobola okukozesebwa ng’eky’okwongera ku mmere mu kukola ssweeta, ebyokunywa n’ebintu ebifumbibwa, n’ayongera akawoowo ak’obutonde mu bintu.
Mu by’eddagala, cyclohexane asobola okukozesebwa ng’ekizimbulukusa n’ekiggyamu. Kisobola bulungi okusaanuusa ebirungo ebiri wakati w’eddagala ery’obutonde, ne kyanguyiza enkola z’eddagala eziddirira n’enkola z’okulongoosa. Okugatta ku ekyo, cyclohexane asobola okukozesebwa mu kutegeka ebirungo by’eddagala, gamba ng’ebizigo, ebizigo, n’ebizigo, okuyamba eddagala okusaasaana n’okunyigibwa obulungi.
Mu makolero ga polimeeri, cyclohexane kintu kikulu nnyo mu kukola nayirooni (polyamide). Kikyusibwa ne kifuuka cyclohexanol okuyita mu catalytic hydrogenation, oluvannyuma ne kyongera okukyusibwa ne kifuuka adipic acid ne caprolactam. Ebirungo bino bye bikulu ebiyitibwa monomers mu kukola nayirooni 6 ne nayirooni 66. Nayirooni ekozesebwa nnyo mu makolero g’engoye, mmotoka, ebyuma, n’ebyuma olw’amaanyi gaayo amangi, okugumira okwambala, n’okugumira ebbugumu.
Ebikwata ku nsonga eno
| Erinnya ly’ebintu | Ekirungo kya Cyclohexane | |||||||||
| MF | C6H12 | |||||||||
| Endabika | Amazzi agatali ga langi agatangaala | |||||||||
| Densite z’ebifo ebiyitibwa Densities | 0.78 g/cm3 | |||||||||
| CAS NO | 110-82-7 | |||||||||
| Koodi ya HS | 2902110000 | |||||||||
| EINECS NO | 203-806-2 | |||||||||
| Okusaba | Ekozesebwa ng’ekintu eky’omu makkati mu kukola nayirooni oba ng’ekizimbulukusa, ekiggyamu, ekirongoosa n’ebirala. | |||||||||
Olupapula lw’okulondoola omutindo
| Erinnya ly’ebintu | Ekirungo kya Cyclohexane | ||||||
| EKINTU | OMUTINDO | EBYAVA mu kugezesebwa | |||||
| Langi (Pt-Co)/No. ≤ | 10% . | 5.00% . | |||||
| Obulongoofu, w/% ≥ | 99.9 | 99.9968 | |||||
| Benzene/(mg/kg) ≤ | 50 | ||||||
| Heksaani/(mg/kg) ≤ | 200 | 6.00% | |||||
| Methylcyclohexane/(mg/kg) ≤ | 150. Ebiragiro | ||||||
| Methylcyclopentane/(mg/kg) ≤ | 150. Ebiragiro | 26.00% | |||||
| Ebirungo ebirala ebya C7 ne C7 ebya haidrokaboni/(mg/kg)≤ | 200 | ||||||
| Cyclohexene/(mg/kg) ≤ | 50 | ||||||
| Ekibiriiti/(mg/kg) ≤ | 1. 1. | 0.2 | |||||
Mu bufunze
Olw’okumanyisa obutonde bw’ensi okweyongera n’okukulaakulana mu tekinologiya, enkola y’okukola cyclohexane egenda mu maaso n’okulongoosebwa. Okukola cyclohexane okw’omulembe kukozesa enkola ennungamu ez’okutabula haidrojeni okukendeeza ku kutondebwa kw’ebivaamu n’okulongoosa enkozesa y’eby’obugagga. Okugatta ku ekyo, okuddamu okukola n’okuddamu okukozesa cyclohexane kukolebwa, ekyongera okukendeeza ku buzibu bwayo ku butonde bw’ensi.
Mu bufunze, cyclohexane, nga ekintu ekikulu eky’eddagala ery’obutonde ekisookerwako n’ekizimbulukusa, erina enkozesa nnyingi mu kukola mu makolero. Tekoma ku kulongoosa bulungi bwa bikolebwa n’omutindo gw’ebintu wabula era ewagira okukuuma obutonde bw’ensi n’enkulaakulana ey’olubeerera. Nga tekinologiya agenda mu maaso, essuubi ly’okukozesa cyclohexane lijja kuba ligazi nnyo.