Bisphenol A (BPA): Omuzimbi omukulu ow’ebintu ebikola obulungi

In - depth Okwekenenya eby’obutonde eby’obutonde (Basic Physicochemical Properties).

Ensengekera ya Molekyulu ey’enjawulo: Molekyulu ya BPA ekolebwa ebibinja bibiri ebya phenolic hydroxyl ebiyungiddwa ku magumba ga propane. Ensengekera eno egiwa emirimu egy’enjawulo egy’eddagala. Ebibinja bya phenolic hydroxyl ebibiri biwa BPA obuzito bwa nucleophilicity obw’amaanyi, ekigisobozesa okukolagana n’ebirungo eby’enjawulo. Mu kiseera kye kimu, amagumba ga propane gawa molekyu diguli ezimu ez’obugumu n’okulemesa steric, ekikwata ku kulonda n’emirimu gya BPA mu nsengekera z’eddagala ez’enjawulo.

Ebintu Ebirabika: BPA erina ekifo ky’okusaanuuka ekya 158 - 159°C, ekifo eky’okufumba nga kiri waggulu nga 400.8°C, ne density nga 1.195g/cm3. Ebifo byayo eby’okusaanuuka n’okufumba ebingi bikakasa okutebenkera kwayo wansi w’ebbugumu ne puleesa eya bulijjo, ate nga density yaayo entuufu ekola kinene mu mbeera z’okukozesa ezeetaaga density y’ebintu entongole, gamba nga mu kutegeka obuveera obumu ne resins, nga obubonero bwa density bwa BPA busobola okukosa eby’obutonde n’okulongoosa mu kubumba kw’ebintu ebisembayo. Kisaanuuka katono mu kaboni tetrachloride, tekisaanuuka nnyo mu mazzi, naye kisaanuuka mu biwunyiriza eby’enjawulo eby’obutonde ebya bulijjo, era engeri eno ey’okusaanuuka y’esalawo emirimu gyakyo egy’okutabulwa n’enkola z’okugikozesa mu nkola z’ebizimbulukusa ez’enjawulo.

Enkola Ebikulu mu Nnimiro Ennyingi

Okukola Ebiveera ne Resin:
Okukola Polycarbonate (PC): BPA kye kintu ekikulu ekisookerwako mu kukola polycarbonate (PC). Polycarbonate yeeyoleka mu bintu bingi olw’obutangaavu bwayo obulungi ennyo mu maaso (obutambuzi bw’ekitangaala obusukka mu 90%), okugumira ennyo okukubwa (emirundi 250 - 300 egy’endabirwamu eya bulijjo), okutebenkera obulungi mu bipimo, n’okugumira ebbugumu (ebbugumu ly’okukyusakyusa ebbugumu okutuuka ku 130 - 140°C). Mu by’amasannyalaze n’amasannyalaze, PC ekozesebwa nnyo okukola ebisenge bya kompyuta, amasimu, n’ebintu ebirala eby’ebyuma, ebitakoma ku kuwa bukuumi obwesigika eri ebitundu ebituufu eby’omunda naye era byongera ku kuvuganya kw’ebintu ku katale olw’endabika yaabyo ennungi n’obutonde obulungi. Mu by’emmotoka, PC ekozesebwa okukola ebibikka amataala g’emmotoka, ebipande by’emmotoka, n’ebitundu ebirala. Ekitangaala ekinene eky’ebibikka amataala kikakasa okutaasa ekiro ng’ovuga, ate ng’obutebenkevu bw’ebipimo by’ebipande by’ebikozesebwa bukakasa okukuŋŋaanyizibwa okutuufu n’obwesigwa bw’okukozesa ebitundu okumala ebbanga eddene. Mu mulimu gw’okuzimba, ebipande by’omusana ebikoleddwa mu PC, ebikondo by’amataala, n’ebintu ebirala bikozesebwa nnyo mu bizimbe by’olukale nga ebizimbe ebinene eby’amaduuka n’ebisaawe olw’okugumira obulungi ennyo n’okutambuza ekitangaala, ne bitondawo ebifo eby’omunda ebitangaala era ebitaliiko bulabe.

Epoxy Resin Synthesis: BPA era ye monomer enkulu mu kutegeka epoxy resins. Epoxy resins zirina okunyweza okulungi ennyo era zisobola okusiba obulungi ebintu eby’enjawulo ng’ebyuma, embaawo, n’endabirwamu, kale zikwata ekifo ekikulu mu kifo ekinyweza. Mu mulimu gw’ennyonyi, ebisiiga ebikolebwa mu epoxy bikozesebwa okusiba ebitundu by’enzimba y’ennyonyi okukakasa obulungi n’obukuumi bw’ekizimbe ky’ennyonyi mu mbeera z’ennyonyi enzibu. Mu kiseera kye kimu, epoxy resins zirina obulungi okuziyiza eddagala okukulukuta n’eby’okuziyiza era zikozesebwa nnyo mu byuma ebipakinga n’okusiiga. Okugeza, circuit boards mu byuma eby’amasannyalaze zitera okusibirwamu epoxy resins okukuuma ebitundu by’amasannyalaze okuva ku kukulugguka kw’obutonde obw’ebweru n’okulongoosa obutebenkevu n’obulamu bw’obuweereza bw’ebyuma eby’amasannyalaze. Mu nsonga y’okusiiga, ebizigo bya epoxy resin bikozesebwa okukuuma kungulu kw’ekyuma, ekiyinza obulungi okuziyiza okukulukuta kw’ebintu eby’eddagala nga asidi ne alkali n’okuwangaaza obulamu bw’obuweereza bw’ebintu ebikolebwa mu byuma.

Ebirala Ebikozesebwa mu Kemiko Ennungi:
Okukola ebiziyiza ennimi z’omuliro: Ebiziyiza ennimi z’omuliro nga tetrabromobisphenol A bisobola okukolebwa okuva mu BPA. Okwongerako ebiziyiza ennimi z’omuliro kikulu nnyo mu makolero ng’ebintu ebikolebwa mu buveera n’engoye. Mu bintu ebikolebwa mu buveera, ebiziyiza ennimi z’omuliro bisobola bulungi okukendeeza ku kukwata omuliro kw’ebintu. Bwe kikwatibwa ensibuko y’omuliro, omukka oguvunze ogutali gwa muliro oba oluwuzi lwa kaboni olukoleddwa ebikolebwa ebiziyiza ennimi z’omuliro bisobola okuziyiza okutambuza okisigyeni n’ebbugumu n’okuziyiza okusaasaana kw’okwokya. Ng’ekyokulabirako, okugattako ebiziyiza ennimi z’omuliro mu buveera bw’ebintu eby’amasannyalaze n’amasannyalaze kiyinza okukendeeza ennyo ku bulabe bw’omuliro n’okukuuma obulamu n’ebintu by’abantu. Mu ngoye, okusiiga ebiziyiza ennimi z’omuliro kiyinza okufuula engoye obutayaka ng’osisinkanye ensibuko y’omuliro n’okukendeeza ku bulabe obuva mu kwokya engoye mu muliro.

Antioxidants ne Heat Stabilizers: BPA esobola okukozesebwa nga antioxidant ne heat stabilizer mu bimu ku bikolebwa mu buveera ne kapiira. Mu kiseera ky’okulongoosa obuveera, ensonga nga ebbugumu eringi ne okisigyeni kyangu okuleeta obuveera okukaddiwa n’okuvunda, ekikosa enkola y’ebintu n’obulamu bw’obuweereza. Nga antioxidant, BPA esobola okukwata free radicals mu nkola y’obuveera, okuziyiza okutambuza enjegere kw’ensengekera z’okwokya, n’okulwawo enkola y’okukaddiwa kw’obuveera. Mu kiseera kye kimu, ng’ekiziyiza ebbugumu, BPA esobola okulongoosa obutebenkevu bw’obuveera mu mbeera ez’ebbugumu eringi n’okuziyiza obuveera okuvunda, okukyusa langi, n’ebizibu ebirala nga birongoosebwa oba nga bikozesebwa. Mu bintu ebikolebwa mu kapiira, BPA nayo esobola okukola omulimu gwe gumu, okulongoosa obuziyiza bw’ebbugumu ne oxygen okukaddiwa kwa kapiira n’okwongera ku bulamu bw’ebintu ebikolebwa mu kapiira nga emipiira gy’emmotoka n’ebizibiti bya kapiira.

Enkaayana ku by’okwerinda n’okuddamu kw’amakolero

Okunoonyereza ku bulabe eri obulamu: BPA erina obutwa obutono ku ddaala eritali limu era esobola okusenguka n’okukyuka mu butonde n’omubiri gw’omuntu. Okunoonyereza kungi kulaga nti BPA erina ebikolwa ebiringa estrogen era eyinza okutaataaganya enkola y’omubiri gw’omuntu. Naddala ku baana abawere, enkula y’enkola yaabwe ey’okuzaala eyinza okukosebwa, ekivaako endwadde ezeekuusa ku nkola y’okuzaala. Mu kiseera kye kimu, BPA era eyinza okuvaako okuziyiza insulini, ekivaako obuzibu mu bulamu nga ssukaali omungi n’omugejjo. Ebimu ku kugezesa ebisolo kulaga nti ebisolo ebigezeseddwa ebibadde bikwatibwa BPA okumala ebbanga eddene biba n’enkula y’ebitundu by’okuzaala ebitali bya bulijjo n’enkyukakyuka mu nneeyisa. Wadde ng’okunoonyereza ku ngeri BPA gy’ekwata ku bulamu bw’abantu kukyagenda mu maaso, amawanga mangi gakoze ebikolwa okukugira enkozesa ya BPA mu bintu ebitongole olw’okweraliikirira obulabe eri obulamu.

Enteekateeka z’amakolero n’okutumbula okugoberera amateeka: Okusinziira ku butakkaanya obuli mu by’okwerinda mu BPA, amawanga mangi n’ebitundu okwetoloola ensi yonna bizze bissaawo amateeka agakwatagana okuziyiza okugikozesa. Mu 2011, minisitule y’ebyobulamu mu China n’ebitongole ebirala omukaaga byafulumya ekiragiro ekiwera okukozesa eddagala lya BPA mu kukola, okuyingiza n’okutunda obucupa bw’amata g’abaana abawere. Amawanga n’ebitundu nga Amerika, Canada, n’omukago gwa Bulaaya nabyo bizze bikugira enkozesa ya BPA mu kupakinga emmere, ebintu ebikolebwa mu baana abawere, n’emirimu emirala. Nga boolekedde ebisaanyizo bino eby’amateeka, amakolero gano gakola nnyo okunoonyereza ku ngeri endala eziyinza okukozesebwa mu kifo kya BPA, nga bisphenol S (BPS) ne diphenyl sulfone. Mu kiseera kye kimu, ebitongole ebikola ebintu bigenda mu maaso n’okulongoosa enkola z’okufulumya n’okunyweza okulondoola omutindo okukendeeza ku bungi bw’okusenguka kwa BPA n’okutuukiriza omutindo gw’amateeka ogweyongera okukakali n’ebyetaago by’abaguzi ku bukuumi bw’ebintu ku nsonga y’okukakasa nti ebintu bikola bulungi. Mu nkola y’okukola polycarbonate ne epoxy resins, amakampuni galongoosa omutindo gw’okukyusa BPA era ne gakendeeza ku BPA esigaddewo etakyusiddwa mu bikolebwa nga galongoosa embeera z’ensengekera n’okulongoosa enkola za catalyst.

Ebikwata ku nsonga eno

Olupapula lw’okulondoola omutindo

Lwaki Londa BPA Yaffe?

Tuli beetegefu okuwa ebintu bya BPA eby’omutindo ogwa waggulu era ebinywevu. Buli kakwate okuva ku kugula ebintu ebisookerwako okutuuka ku kukola n’okulongoosa kugoberera enkola enkakali ez’okulondoola omutindo okulaba ng’ebintu biba n’obulongoofu obw’amaanyi, obucaafu butono, era ebiraga byonna bituukana n’omutindo gw’amakolero ogw’awaggulu. Tulina ttiimu y’ekikugu eya R & D esobola okuwa eby’okugonjoola ebituufu okusinziira ku byetaago bya bakasitoma eby’enjawulo okuyamba bakasitoma okutuuka ku buyiiya n’enkulaakulana mu bintu nga obuveera, ebizigo, n’eddagala eddungi. Mu kiseera kye kimu, tulina obusobozi obulungi obw’okuddukanya enkola y’okugaba ebintu okulaba ng’ebintu biweebwa mu budde era nga tebinywevu okusobola okutuukiriza ebyetaago bya bakasitoma eby’okufulumya ebintu ebinene. Mu mbeera y’amakolero ey’enkaayana z’obukuumi bwa BPA, tufaayo nnyo ku nkyukakyuka mu mateeka, tussa ssente mu by’obugagga bya R & D obutasalako, era tutumbula okulongoosa enkola z’okufulumya mu ngeri ey’obutonde era etali ya bulabe okusobola okuwa bakasitoma ebintu ebigoberera amateeka era ebyesigika.

Londa BPA yaffe, kwataganye okukola okumenyawo okutambula obutasalako mu kisaawe ky’ebikozesebwa eby’omutindo ogwa waggulu, okwolekagana n’okusoomoozebwa, n’okutondawo omuwendo omunene.